Najbogatsza gmina w Polsce i skąd biorą się jej dochody

Najbogatsza gmina w Polsce to Kleszczów (powiat bełchatowski, województwo łódzkie), z dochodami własnymi budżetu 34 587 zł na mieszkańca w 2024 roku. Tak wynika z danych GUS, na których liczymy ranking wszystkich 2 477 gmin. Druga jest Krynica Morska z kwotą 19 906 zł.

Poniżej pokazujemy pełną dziesiątkę, wyjaśniamy, skąd gminy biorą pieniądze, i tłumaczymy, dlaczego na górze rankingu stoją zwykle cztery typy miejsc: gmina z jednym wielkim zakładem, kurort nad morzem albo w górach, przedmieście dużego miasta i gmina ze strefą przemysłową lub logistyczną. Na końcu jest dół zestawienia, czyli gminy z najniższymi dochodami na mieszkańca.

Ranking najbogatszych gmin w Polsce

Tabela pokazuje dziesięć gmin z najwyższymi dochodami własnymi na mieszkańca w 2024 roku. Obok podajemy udział w podatku PIT na mieszkańca i zmianę miejsca wobec poprzedniego roku. Pełną listę, z filtrem województwa, znajdziesz w rankingu gmin.

Pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy, to rozpiętość. Lider ma 34 587 zł na mieszkańca, a typowa polska gmina, czyli ta ze środka listy, około 3 074 zł. To różnica mniej więcej 11 razy. Druga rzecz to wielkość. W dziesiątce przeważają małe gminy, liczące kilka albo kilkanaście tysięcy mieszkańców. W małej gminie jeden duży płatnik podatków zmienia wynik całego budżetu, w dużym mieście rozkłada się na setki tysięcy osób.

Jak liczymy zamożność gminy

Główny wskaźnik to dochody własne gminy na jednego mieszkańca, zmienna 76976 w Banku Danych Lokalnych GUS. To pieniądze, które gmina zarabia sama albo dostaje z podatków płaconych na jej terenie. Nie wliczamy subwencji i dotacji z budżetu państwa, bo te wyrównują różnice i zacierają obraz.

Na dochody własne składają się przede wszystkim:

• udział gminy we wpływach z PIT mieszkańców, czyli część podatku dochodowego osób zameldowanych lub rozliczających się w gminie,
• udział we wpływach z CIT spółek, które mają siedzibę albo zakład na terenie gminy,
• podatek od nieruchomości, w tym od budynków i budowli firm,
• podatek rolny, leśny i od środków transportowych,
• opłata miejscowa i uzdrowiskowa w miejscowościach turystycznych,
• dochody z majątku gminy, na przykład czynsze, sprzedaż działek i dywidendy ze spółek komunalnych.

Obok głównego wskaźnika pokazujemy udział w PIT (zmienna 149128) i w CIT (zmienna 149131), oba na mieszkańca. Dzięki temu widać, czy gmina jest bogata dzięki zarobkom mieszkańców, czy dzięki firmom. Szczegóły, w tym sposób liczenia zmiany miejsca, opisujemy na stronie metody.

Dochody gminy to nie zarobki mieszkańców

To najważniejsze zastrzeżenie. Wysokie dochody budżetu na mieszkańca nie znaczą, że mieszkańcy są zamożni. Gmina z elektrownią może mieć ogromne wpływy z podatku od nieruchomości, a jej mieszkańcy zarabiają przeciętnie. Kurort zbiera opłatę miejscową od turystów, nie od stałych mieszkańców. O zamożności ludzi więcej mówi udział w PIT na mieszkańca, dlatego trzymamy go w osobnej kolumnie.

Dlaczego prowadzi Kleszczów

Kleszczów leży w powiecie bełchatowskim. Na jego terenie działa kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego i jedna z największych elektrowni w Europie. Takie obiekty to budowle w rozumieniu prawa podatkowego, a od budowli gmina pobiera podatek od nieruchomości liczony od ich wartości. Przy instalacjach tej skali ten jeden podatek przewyższa wszystko, co mogłaby zebrać zwykła gmina wiejska.

W 2024 roku Kleszczów miał 34 587 zł dochodów własnych na mieszkańca, przy 6 425 mieszkańcach. Udział w CIT wyniósł 4 480 zł na osobę, a w PIT 1 648 zł. Ta proporcja dobrze pokazuje źródło bogactwa gminy. To firmy, a nie pensje.

Wokół kopalni i elektrowni powstała też strefa przemysłowa z zakładami, które korzystają z bliskości energii i infrastruktury. To kolejne budynki, kolejne grunty i kolejni podatnicy. Gmina od lat inwestuje te pieniądze w drogi, szkoły i obiekty sportowe, co widać w każdym opisie tego miejsca.

Jest jednak druga strona. Złoża węgla brunatnego się wyczerpują, a energetyka węglowa ma w najbliższych dekadach wygasać. Dochody Kleszczowa są więc związane z jedną branżą i jednym kompleksem. Dlatego warto patrzeć nie tylko na miejsce w rankingu, ale też na to, jak zmienia się w kolejnych latach. Pięć lat historii widać na stronie każdej gminy.

Cztery drogi do wysokich dochodów gminy

Gdy przejrzymy pierwszą setkę rankingu, prawie każdą gminę da się przypisać do jednej z czterech grup. Każda zarabia z innego powodu i każda ma inne ryzyko.

Gminy z dużym zakładem przemysłowym

To gminy, na których terenie stoi kopalnia, elektrownia, huta, rafineria albo zakład chemiczny. Zarabiają głównie na podatku od nieruchomości i udziale w CIT. Przykłady to gminy w rejonie bełchatowskim i gminy Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego, gdzie działają kopalnie rud miedzi i zakłady przeróbki. Wysoko stoją też gminy z elektrowniami i kopalniami węgla w innych regionach. Ryzyko jest jedno: los budżetu zależy od losu zakładu.

Kurorty nad morzem i w górach

Druga grupa to miejscowości turystyczne, takie jak gminy nadmorskie w województwie pomorskim i zachodniopomorskim oraz kurorty w Karkonoszach. Mają mało stałych mieszkańców i bardzo dużo nieruchomości: hotele, pensjonaty, apartamenty na wynajem, domy letniskowe. Od każdej z nich płynie podatek od nieruchomości, a do tego opłata miejscowa od gości. Dzielimy to wszystko przez niewielką liczbę zameldowanych osób, więc wynik na mieszkańca rośnie. Część właścicieli apartamentów rozlicza też PIT w miejscu, gdzie mieszka na stałe, dlatego kurorty mają często umiarkowany PIT, a wysoki wynik ogólny.

Przedmieścia dużych miast

Trzecia grupa to gminy podwarszawskie, podpoznańskie, podwrocławskie i podgdańskie. Tu bogactwo bierze się z mieszkańców. Do gmin wokół metropolii od lat wyprowadzają się osoby dobrze zarabiające w mieście, które rozliczają PIT w miejscu zamieszkania. Udział w PIT na mieszkańca jest tam często wyższy niż w samym mieście centralnym. W gminach wokół Warszawy, w powiatach pruszkowskim, piaseczyńskim i warszawskim zachodnim, PIT na mieszkańca należy do najwyższych w kraju. Ciekawe porównanie daje ranking powiatów, gdzie powiaty obwarzankowe wokół Warszawy, Wrocławia i Poznania stoją wysoko obok powiatów przemysłowych.

Gminy ze strefą przemysłową i logistyczną

Czwarta grupa łączy dwie poprzednie. To gminy przy węzłach autostrad i obwodnicach dużych miast, na których terenie powstały centra logistyczne, magazyny i zakłady produkcyjne. Hala magazynowa o dużej powierzchni to wysoki podatek od nieruchomości, a firmy z siedzibą w gminie dokładają udział w CIT. Dobry przykład to Kobierzyce pod Wrocławiem, na 6. miejscu w kraju, z udziałem w CIT 1 616 zł i w PIT 4 207 zł na mieszkańca. Taka gmina ma dwa źródła naraz: firmy i zamożnych mieszkańców.

Najbogatsze gminy według rodzaju

Gminy w Polsce dzielą się na trzy rodzaje: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Każda ma inne zadania i inną strukturę dochodów, dlatego prowadzimy dla nich osobne rankingi. Porównanie wielkiego miasta z małą gminą wiejską w jednej tabeli bywa mylące.

Pełne zestawienia są osobno: ranking gmin wiejskich, ranking gmin miejskich i ranking gmin miejsko-wiejskich. W gminie miejsko-wiejskiej dane dotyczą całej gminy, czyli miasta razem z okolicznymi wsiami. Miasto, które jest siedzibą takiej gminy, nie ma w statystyce GUS osobnego budżetu.

Najbogatsze gminy w województwach

Każde województwo ma swoją czołówkę i swoje powody. W łódzkim prowadzi rejon bełchatowski, w dolnośląskim gminy miedziowe i przedmieścia Wrocławia, w mazowieckim gminy wokół Warszawy, a w zachodniopomorskim i pomorskim kurorty. W województwach wschodnich czołówka jest zwykle niższa, a wyróżniają się gminy z dużym zakładem albo przy większym mieście. Na stronie województw znajdziesz ranking gmin osobno dla każdego regionu oraz średnie wojewódzkie.

Gminy z najniższymi dochodami na mieszkańca

Ranking ma też drugi koniec. Poniżej dziesięć gmin z najniższymi dochodami własnymi na mieszkańca w 2024 roku. To prawie zawsze małe gminy wiejskie, głównie we wschodniej Polsce, bez dużych zakładów, z rolnictwem i starzejącą się ludnością.

Najniższy wynik w kraju to 1 143 zł na mieszkańca, czyli kilkadziesiąt razy mniej niż u lidera. Takie gminy utrzymują się głównie z subwencji i dotacji z budżetu państwa, których w tym wskaźniku nie liczymy. Niski wynik nie znaczy więc, że gmina nie ma pieniędzy na szkoły czy drogi. Znaczy, że prawie wszystko dostaje z zewnątrz i ma niewielki wpływ na wysokość swojego budżetu.

Czy biedna gmina może awansować

Może, ale zwykle trwa to latami. Najczęstsza droga to nowy zakład albo centrum logistyczne, które przynosi podatek od nieruchomości i miejsca pracy. Druga droga to napływ mieszkańców z pobliskiego miasta, którzy zaczynają rozliczać PIT w nowym miejscu. Gminy daleko od dużych ośrodków i bez terenów inwestycyjnych mają trudniej. Dlatego w dole rankingu widzimy co roku podobne nazwy, a w górze pojawiają się nowe gminy przy autostradach i obwodnicach.

Zdarzają się też skoki jednorazowe. Gmina sprzeda duży grunt, dostanie zaległy podatek albo spółka komunalna wypłaci wyższą dywidendę, i w jednym roku awansuje o kilkadziesiąt miejsc. W kolejnym roku wraca w okolice dawnej pozycji. Gdy widzisz w rankingu duży awans, warto sprawdzić historię gminy z kilku lat, zanim wyciągniesz wnioski.

Skąd biorą się tak duże różnice

Polski system finansowania samorządów opiera się w dużej mierze na podatkach płaconych na miejscu. Gdzie są firmy i dobrze zarabiający mieszkańcy, tam są dochody własne. Gdzie ich nie ma, budżet zależy od państwa. Mechanizm wyrównawczy, czyli tak zwane janosikowe, przesuwa część pieniędzy od gmin najbogatszych do najbiedniejszych, ale nie wyrównuje różnic do zera. Dlatego rozpiętość w rankingu jest tak duża i dlatego zmienia się powoli.

Jak czytać zmianę miejsca w rankingu

Przy każdej gminie podajemy zmianę miejsca wobec poprzedniego roku. W górze rankingu ruchy są zwykle małe, bo różnice między gminami są tam duże. W środku listy, gdzie setki gmin mają podobne kwoty, kilka procent więcej dochodów potrafi dać awans o kilkadziesiąt pozycji. Dlatego dla gmin ze środka rankingu ważniejsza jest sama kwota na mieszkańca i jej trend z kilku lat niż dokładne miejsce. Porównujemy zawsze ten sam wskaźnik z tego samego źródła, więc zmiana miejsca oznacza zmianę budżetu, a nie zmianę metody.

Jak sprawdzić swoją gminę

Każda gmina ma u nas własną stronę z miejscem w kraju, w województwie i w rankingu swojego rodzaju, z udziałem w PIT i CIT na mieszkańca i z pięcioma latami zmian. Wystarczy wpisać nazwę w wyszukiwarkę na stronie głównej. Dla dużych miast przygotowaliśmy też osobne strony z największymi firmami, na przykład Wrocław, Poznań i Kraków.

Ranking gmin to też punkt wyjścia dla firm. Lokalne oddziały banków, firmy leasingowe i kancelarie sprawdzają, gdzie są zamożne gminy i ile spółek działa w danym powiecie, a potem korzystają z list przedsiębiorców powiatu, żeby zaplanować pracę doradców. Opisujemy to na stronie dla firm, a zakres planów pokazuje cennik.

Podsumowanie i najczęstsze pytania

Najbogatsze gminy w Polsce zarabiają na jeden z czterech sposobów: dzięki dużemu zakładowi, turystom, zamożnym mieszkańcom przedmieść albo strefie logistycznej. Kleszczów prowadzi z wynikiem 34 587 zł na mieszkańca. Ranking mówi o sile budżetu gminy, a nie wprost o zamożności ludzi. Do tego drugiego lepiej patrzeć na PIT na mieszkańca.

Która gmina jest najbogatsza w Polsce

Według dochodów własnych na mieszkańca w 2024 roku najbogatsza jest gmina Kleszczów (łódzkie), z kwotą 34 587 zł. Ranking odświeżamy po każdej rocznej publikacji danych GUS.

Dlaczego Kleszczów jest taki bogaty

Na terenie gminy działa kopalnia węgla brunatnego i duża elektrownia. Gmina pobiera od tych obiektów podatek od nieruchomości, a przy kilku tysiącach mieszkańców daje to bardzo wysoką kwotę na osobę.

Czy w najbogatszej gminie mieszkańcy zarabiają najwięcej

Niekoniecznie. Dochody gminy pochodzą często od firm i turystów. O zarobkach mieszkańców więcej mówi udział w PIT na mieszkańca, który pokazujemy w osobnej kolumnie. Najwyższy PIT mają zwykle gminy na przedmieściach Warszawy.